1. Suy thận ở trẻ em có những dấu hiệu nào?
Một số biểu hiện cha mẹ cần chú ý gồm:
Tiểu ít bất thường
Trẻ đi tiểu ít hơn rõ rệt so với bình thường, số lần thay tã giảm hoặc lượng nước tiểu giảm.
Tuy nhiên, tiểu ít cũng có thể do mất nước, sốt cao hoặc uống không đủ nước.
Phù mặt, phù chân
Trẻ có thể bị sưng quanh mắt, đặc biệt vào buổi sáng, hoặc phù ở chân và những vị trí khác.
Phù có thể gặp trong bệnh thận nhưng cũng xuất hiện ở một số bệnh lý khác.
Nước tiểu bất thường
-
Nước tiểu đỏ hoặc màu nâu như nước trà.
-
Nước tiểu có nhiều bọt kéo dài.
-
Thay đổi lượng nước tiểu bất thường.
Nước tiểu nhiều bọt không đủ để chẩn đoán protein niệu, nhưng nếu xuất hiện thường xuyên cần được kiểm tra.
Mệt mỏi, chán ăn
Khi chức năng thận suy giảm đáng kể, trẻ có thể mệt mỏi, buồn nôn, ăn uống kém hoặc xanh xao.
Tăng huyết áp
Một số trẻ mắc bệnh thận có huyết áp cao nhưng không có biểu hiện rõ ràng.
Chậm tăng trưởng
Trẻ mắc bệnh thận mạn có thể tăng chiều cao chậm, chậm tăng cân hoặc dậy thì muộn.
Đặc biệt, không phải trẻ bị suy thận đều có đầy đủ những triệu chứng trên.
2. Suy thận cấp và bệnh thận mạn ở trẻ em khác nhau như thế nào?
Hai tình trạng này có diễn tiến và cách theo dõi khác nhau.
| Đặc điểm | Tổn thương thận cấp | Bệnh thận mạn |
|---|---|---|
| Khởi phát | Trong vài giờ đến vài ngày | Bất thường kéo dài từ 3 tháng trở lên |
| Nguyên nhân | Mất nước nặng, nhiễm trùng nặng, thuốc, bệnh thận cấp | Dị tật thận – tiết niệu, bệnh cầu thận, bệnh di truyền |
| Triệu chứng | Có thể tiểu ít, phù, mệt, rối loạn điện giải | Có thể âm thầm, chậm tăng trưởng, tăng huyết áp |
| Khả năng hồi phục | Có thể hồi phục tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương | Thường cần theo dõi, điều trị lâu dài |
Tổn thương thận cấp không phải lúc nào cũng gây tiểu ít. Một số trẻ vẫn có lượng nước tiểu tương đối bình thường.
Ngược lại, bệnh thận mạn có thể được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm nước tiểu, Creatinine hoặc siêu âm.
3. Trẻ tiểu ít hoặc phù mặt có chắc chắn bị suy thận không?
Không.
Trẻ tiểu ít có thể do:
-
Uống hoặc bú không đủ.
-
Sốt cao, mất nước.
-
Nôn ói, tiêu chảy.
-
Tổn thương thận cấp.
-
Tắc nghẽn đường tiết niệu.
Trẻ phù mặt cũng có thể do dị ứng, hội chứng thận hư hoặc những bệnh lý khác.
Đặc biệt, hội chứng thận hư có thể gây phù nhiều dù chức năng lọc của thận vẫn còn bình thường.
Vì vậy, bác sĩ cần khám và làm xét nghiệm để xác định nguyên nhân, không thể kết luận suy thận chỉ từ một triệu chứng.
4. Xét nghiệm nào giúp phát hiện suy giảm chức năng thận ở trẻ em?
Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:
-
Creatinine máu: Đánh giá sự thay đổi chức năng lọc của thận.
-
Ure máu: Hỗ trợ đánh giá khả năng đào thải chất thải.
-
eGFR: Ước tính mức lọc cầu thận, sử dụng công thức phù hợp với trẻ em.
-
Điện giải: Natri, Kali, Bicarbonate để phát hiện rối loạn liên quan.
-
Xét nghiệm nước tiểu: Tìm protein niệu, hồng cầu niệu và những bất thường khác.
-
Siêu âm thận – tiết niệu: Đánh giá cấu trúc thận và đường tiết niệu.
Ngoài ra, bác sĩ cần đo huyết áp, đánh giá lượng nước tiểu và theo dõi cân nặng, chiều cao của trẻ.
Creatinine bình thường không loại trừ hoàn toàn bệnh thận, đặc biệt trong giai đoạn sớm.
5. Khi nào trẻ có dấu hiệu suy thận cần đi khám ngay?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm nếu:
-
Tiểu ít hơn rõ rệt so với bình thường.
-
Phù quanh mắt hoặc phù chân kéo dài.
-
Nước tiểu đỏ, nâu hoặc có bọt nhiều kéo dài.
-
Huyết áp cao.
-
Chậm tăng trưởng không rõ nguyên nhân.
-
Có kết quả Creatinine, eGFR hoặc xét nghiệm nước tiểu bất thường.
Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu có:
-
Không tiểu hoặc tiểu rất ít kèm biểu hiện bệnh nặng.
-
Phù nhiều kèm khó thở.
-
Lơ mơ, co giật.
-
Mất nước nặng, tay chân lạnh hoặc biểu hiện sốc.
-
Đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc co giật kèm tăng huyết áp.
Không nên tự ý cho trẻ uống thuốc lợi tiểu, thuốc giảm đau kháng viêm hoặc cố uống thật nhiều nước khi chưa xác định nguyên nhân.
6. Suy thận ở trẻ em có chữa được không?
Khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương thận.
Tổn thương thận cấp: Nhiều trường hợp có thể hồi phục nếu phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, một số trẻ vẫn có nguy cơ để lại tổn thương thận lâu dài.
Bệnh thận mạn: Thường cần theo dõi lâu dài, kiểm soát huyết áp, protein niệu, dinh dưỡng và những biến chứng liên quan.
Trẻ mắc bệnh thận mạn vẫn có thể được hỗ trợ tăng trưởng và duy trì chất lượng cuộc sống tốt khi được theo dõi, điều trị phù hợp.
Lời khuyên của bác sĩ: Nhận biết sớm dấu hiệu suy thận ở trẻ em
Cha mẹ hãy nhớ:
TIỂU ÍT: Là dấu hiệu cần chú ý, nhưng không phải lúc nào cũng do suy thận.
PHÙ MẶT, PHÙ CHÂN: Cần kiểm tra nguyên nhân, đặc biệt khi kèm bất thường nước tiểu.
TĂNG HUYẾT ÁP: Có thể là biểu hiện của bệnh thận ngay cả khi trẻ không có triệu chứng khác.
CHẬM TĂNG TRƯỞNG: Có thể gặp trong bệnh thận mạn ở trẻ em.
BỆNH THẬN GIAI ĐOẠN ĐẦU: Đôi khi không có triệu chứng rõ ràng.
PHÁT HIỆN SỚM VÀ ĐIỀU TRỊ ĐÚNG NGUYÊN NHÂN GIÚP HẠN CHẾ NGUY CƠ TỔN THƯƠNG THẬN KÉO DÀI.
Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ bệnh thận, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được khám, kiểm tra nước tiểu, chức năng thận và huyết áp.
Không nên chờ đến khi trẻ phù nhiều hoặc tiểu rất ít mới đi khám.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
