1. Suy thận cấp ở trẻ em là gì?
Thận có vai trò lọc máu, đào thải chất thải, điều hòa nước, điện giải và cân bằng toan – kiềm.
Khi bị tổn thương thận cấp, khả năng thực hiện những chức năng này có thể suy giảm nhanh chóng.
Hậu quả có thể gồm:
-
Creatinine máu tăng.
-
Lượng nước tiểu giảm.
-
Kali máu tăng.
-
Rối loạn toan – kiềm.
-
Ứ nước, gây phù hoặc khó thở.
Không phải trẻ bị tổn thương thận cấp đều tiểu ít. Một số trường hợp lượng nước tiểu vẫn tương đối bình thường nhưng Creatinine máu đã tăng.
2. Nguyên nhân suy thận cấp ở trẻ em là gì?
Có thể chia nguyên nhân thành ba nhóm chính.
Giảm tưới máu thận
Đây là nhóm nguyên nhân thường gặp, đặc biệt khi trẻ bị mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn.
Ví dụ:
-
Tiêu chảy, nôn ói gây mất nước nặng.
-
Sốt cao, uống hoặc bú không đủ.
-
Nhiễm trùng nặng, sốc nhiễm trùng.
-
Mất máu hoặc những tình trạng giảm tuần hoàn khác.
Nếu giảm tưới máu kéo dài, thận có thể bị tổn thương thực sự.
Tổn thương tại thận
Một số bệnh lý gây tổn thương trực tiếp mô thận:
-
Viêm cầu thận cấp.
-
Hội chứng tán huyết tăng Ure máu (HUS), có thể xảy ra sau một số trường hợp tiêu chảy nhiễm khuẩn.
-
Viêm thận kẽ cấp.
-
Tổn thương ống thận do thiếu máu hoặc độc tính của thuốc.
-
Một số bệnh lý miễn dịch hoặc bệnh hệ thống.
Tắc nghẽn đường tiết niệu
Một số bất thường có thể cản trở dòng nước tiểu, chẳng hạn:
-
Dị tật đường tiết niệu.
-
Tắc nghẽn niệu đạo.
-
Sỏi hoặc những nguyên nhân gây tắc nghẽn khác.
Việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng vì mỗi nhóm có hướng điều trị khác nhau.
3. Suy thận cấp ở trẻ em có những dấu hiệu nào?
Trẻ có thể xuất hiện:
Tiểu ít: Số lần thay tã giảm hoặc lượng nước tiểu ít hơn rõ rệt.
Phù: Sưng quanh mắt, phù chân hoặc tăng cân nhanh do ứ dịch.
Mệt mỏi, chán ăn: Trẻ ăn uống kém, buồn nôn hoặc mệt nhiều.
Nước tiểu bất thường: Có thể xuất hiện nước tiểu đỏ, nâu hoặc có protein niệu trong một số bệnh lý.
Tăng huyết áp: Có thể gặp khi thận giảm khả năng điều hòa nước và muối.
Khó thở: Có thể xảy ra khi cơ thể bị ứ dịch nhiều.
Tuy nhiên, tổn thương thận cấp giai đoạn đầu có thể chưa có biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, trẻ có nguy cơ cao cần được theo dõi lượng nước tiểu và xét nghiệm chức năng thận khi có chỉ định.
4. Xét nghiệm nào giúp chẩn đoán suy thận cấp ở trẻ em?
Bác sĩ thường dựa vào sự thay đổi Creatinine máu và lượng nước tiểu.
Theo tiêu chuẩn KDIGO, có thể xác định tổn thương thận cấp khi có một trong các biểu hiện:
-
Creatinine tăng ít nhất 0,3 mg/dL (26,5 µmol/L) trong vòng 48 giờ.
-
Creatinine tăng ít nhất 1,5 lần giá trị nền trong vòng 7 ngày.
-
Lượng nước tiểu dưới 0,5 mL/kg/giờ kéo dài ít nhất 6 giờ.
Ví dụ:
Một trẻ có Creatinine trước đó là 0,3 mg/dL, sau 2 ngày tăng lên 0,6 mg/dL. Đây là mức tăng đáng kể và đáp ứng tiêu chuẩn về Creatinine của tổn thương thận cấp.
Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định:
-
Ure và Creatinine máu.
-
Natri, Kali, Bicarbonate.
-
Xét nghiệm nước tiểu.
-
Siêu âm thận – tiết niệu.
-
Các xét nghiệm tìm nguyên nhân tùy bệnh cảnh.
Creatinine bình thường ở lần xét nghiệm đầu tiên không loại trừ hoàn toàn tổn thương thận cấp, vì chỉ số này có thể tăng chậm hơn diễn tiến tổn thương thực tế.
5. Suy thận cấp ở trẻ em có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm, đặc biệt khi tổn thương nặng hoặc không được điều trị kịp thời.
Một số biến chứng gồm:
Tăng Kali máu: Có thể gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Ứ dịch: Gây phù, tăng huyết áp hoặc phù phổi.
Nhiễm toan chuyển hóa: Xảy ra khi thận không đào thải acid hiệu quả.
Tích tụ chất thải: Có thể gây buồn nôn, mệt mỏi, rối loạn tri giác khi nặng.
Tổn thương thận kéo dài: Một số trẻ sau tổn thương thận cấp có nguy cơ tăng huyết áp, protein niệu hoặc bệnh thận mạn về sau.
Đặc biệt, trẻ bị tổn thương thận cấp nặng có thể cần lọc máu tạm thời để kiểm soát những biến chứng đe dọa tính mạng.
6. Suy thận cấp ở trẻ em có chữa khỏi được không?
Nhiều trường hợp có thể hồi phục, đặc biệt khi nguyên nhân được phát hiện và điều trị sớm.
Ví dụ, trẻ bị giảm tưới máu thận do mất nước có thể cải thiện chức năng thận sau khi được bù dịch phù hợp, nếu chưa có tổn thương thận kéo dài.
Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể:
-
Điều chỉnh tình trạng mất nước hoặc rối loạn tuần hoàn.
-
Điều trị nhiễm trùng hoặc bệnh lý gây tổn thương thận.
-
Ngừng hoặc điều chỉnh những thuốc có nguy cơ gây độc thận.
-
Theo dõi lượng nước tiểu, Creatinine và điện giải.
-
Điều trị tăng Kali, nhiễm toan hoặc ứ dịch khi cần.
-
Lọc máu trong những trường hợp nặng có chỉ định.
Không phải trẻ nào bị suy thận cấp cũng cần chạy thận.
Tuy nhiên, sau khi hồi phục, trẻ vẫn cần được tái đánh giá chức năng thận, huyết áp và nước tiểu. Thông thường nên có đánh giá lại trong vòng 3 tháng, sớm hơn tùy mức độ tổn thương.
7. Khi nào trẻ nghi suy thận cấp cần đi cấp cứu?
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có:
-
Tiểu rất ít hoặc không tiểu, đặc biệt khi kèm biểu hiện bệnh nặng.
-
Tiêu chảy, nôn ói nhiều kèm mất nước nặng.
-
Phù nhiều, khó thở.
-
Lơ mơ, co giật.
-
Tim đập bất thường, yếu cơ nhiều.
-
Có kết quả Creatinine tăng nhanh hoặc Kali máu tăng đáng kể.
Không nên tự ý cho trẻ uống thật nhiều nước hoặc dùng thuốc lợi tiểu khi nghi ngờ suy thận cấp.
Lượng dịch cần bổ sung phụ thuộc vào tình trạng mất nước, tuần hoàn và khả năng đào thải nước của thận.
Lời khuyên của bác sĩ: Suy thận cấp ở trẻ em có nguy hiểm không?
Cha mẹ hãy nhớ:
SUY THẬN CẤP: Là tình trạng chức năng thận suy giảm đột ngột, cần được đánh giá kịp thời.
MẤT NƯỚC NẶNG: Là một nguyên nhân quan trọng gây tổn thương thận cấp ở trẻ em.
TIỂU ÍT: Là dấu hiệu cảnh báo, nhưng một số trẻ tổn thương thận cấp vẫn tiểu bình thường.
CREATININE TĂNG NHANH: Có thể là dấu hiệu tổn thương thận cấp dù giá trị chưa vượt giới hạn tham khảo của phòng xét nghiệm.
TĂNG KALI, Ứ DỊCH, NHIỄM TOAN: Là những biến chứng có thể nguy hiểm.
PHÁT HIỆN SỚM – ĐIỀU TRỊ ĐÚNG NGUYÊN NHÂN – THEO DÕI SAU HỒI PHỤC là ba yếu tố quan trọng giúp hạn chế tổn thương thận kéo dài.
Suy thận cấp ở trẻ em không phải lúc nào cũng để lại di chứng. Nhiều trẻ có thể hồi phục tốt nếu được điều trị kịp thời, nhưng vẫn cần theo dõi để phát hiện những bất thường về chức năng thận trong tương lai.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
