Bệnh thận mạn ở trẻ em là gì? Có chữa khỏi được không?

1. Bệnh thận mạn ở trẻ em là gì?

Thận có vai trò lọc máu, đào thải chất thải, điều hòa nước – điện giải, huyết áp và tham gia chuyển hóa vitamin D.

Bệnh thận mạn (Chronic Kidney Disease – CKD) được xác định khi có bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài từ 3 tháng trở lên.

Ví dụ:

• Mức lọc cầu thận giảm kéo dài.

• Protein niệu hoặc Albumin niệu bất thường kéo dài.

• Một số bất thường nước tiểu do bệnh thận.

• Bất thường cấu trúc thận trên siêu âm.

• Bệnh thận được xác định qua sinh thiết hoặc xét nghiệm di truyền.

Không phải trẻ mắc bệnh thận mạn đều có Creatinine tăng hoặc suy giảm mức lọc cầu thận ngay từ đầu.

Ở giai đoạn sớm, chức năng lọc máu có thể vẫn bình thường.

2. Nguyên nhân bệnh thận mạn ở trẻ em là gì?

Khác với người lớn, bệnh thận mạn ở trẻ em thường liên quan nhiều đến các bất thường bẩm sinh và bệnh lý cầu thận.

Một số nguyên nhân gồm:

Dị tật bẩm sinh thận – tiết niệu: Thận thiểu sản, loạn sản thận, bất thường đường tiết niệu hoặc tắc nghẽn kéo dài.

Bệnh cầu thận: Một số trường hợp viêm cầu thận, hội chứng thận hư hoặc bệnh cầu thận tiến triển có thể gây tổn thương thận mạn.

Bệnh thận di truyền: Ví dụ bệnh thận đa nang, hội chứng Alport và một số bệnh lý di truyền khác.

Bệnh lý toàn thân: Lupus ban đỏ hệ thống và một số bệnh lý khác có thể gây tổn thương thận.

Di chứng sau tổn thương thận cấp: Một số trẻ từng bị tổn thương thận cấp nặng có nguy cơ phát triển bệnh thận mạn về sau.

Việc xác định nguyên nhân rất quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến phương pháp điều trị và tiên lượng.

3. Bệnh thận mạn ở trẻ em được chia thành mấy giai đoạn?

Bệnh thận mạn thường được phân thành 5 giai đoạn dựa trên mức lọc cầu thận ước tính (eGFR).

Lưu ý quan trọng:

• Giai đoạn G1 và G2 chỉ được xem là bệnh thận mạn khi có thêm bằng chứng tổn thương thận kéo dài.

• Không chẩn đoán bệnh thận mạn chỉ dựa vào một lần eGFR thấp.

• Trẻ dưới 2 tuổi cần được đánh giá mức lọc cầu thận theo tuổi vì chức năng thận vẫn đang trưởng thành.

Ngoài eGFR, bác sĩ còn đánh giá nguyên nhân bệnh và mức độ Albumin niệu hoặc Protein niệu để xác định nguy cơ tiến triển.

4. Bệnh thận mạn ở trẻ em có những dấu hiệu nào?

Ở giai đoạn đầu, trẻ có thể hoàn toàn không có triệu chứng.

Khi bệnh tiến triển, có thể xuất hiện:

• Tiểu máu hoặc Protein niệu.

• Tăng huyết áp.

• Phù mặt, phù chân.

• Mệt mỏi, xanh xao do thiếu máu.

• Ăn uống kém, buồn nôn.

• Tiểu nhiều hoặc tiểu ít bất thường tùy bệnh lý.

• Chậm tăng cân, chậm phát triển chiều cao.

Đặc biệt, chậm tăng trưởng có thể là một biểu hiện quan trọng của bệnh thận mạn ở trẻ em.

Vì vậy, trẻ mắc bệnh thận cần được theo dõi chiều cao, cân nặng và tốc độ tăng trưởng định kỳ.

5. Vì sao bệnh thận mạn có thể làm trẻ chậm tăng chiều cao?

Bệnh thận mạn có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng qua nhiều cơ chế.

Ăn uống kém: Trẻ có thể chán ăn, buồn nôn hoặc không nhận đủ năng lượng.

Rối loạn chuyển hóa khoáng chất: Thận giảm khả năng hoạt hóa vitamin D, có thể làm thay đổi Canxi, Phospho và hormone tuyến cận giáp (PTH).

Nhiễm toan chuyển hóa: Có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa xương và sự tăng trưởng.

Thiếu máu và tình trạng viêm: Làm giảm sức khỏe và khả năng phát triển của trẻ.

Rối loạn trục hormone tăng trưởng: Trẻ mắc bệnh thận mạn có thể giảm đáp ứng sinh học với hormone tăng trưởng.

Vì vậy, điều trị bệnh thận mạn ở trẻ em không chỉ nhằm bảo tồn chức năng thận mà còn phải bảo đảm dinh dưỡng và tối ưu hóa tăng trưởng chiều cao.

Một số trẻ chậm tăng trưởng kéo dài có thể được bác sĩ chuyên khoa xem xét điều trị hormone tăng trưởng sau khi đã tối ưu các yếu tố liên quan.

6. Bệnh thận mạn ở trẻ em có chữa khỏi được không?

Khả năng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương thận.

Một số bệnh lý gây tổn thương thận có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Tuy nhiên, những tổn thương thận mạn không hồi phục thường không thể phục hồi hoàn toàn bằng thuốc.

Mục tiêu điều trị gồm:

• Điều trị nguyên nhân gây bệnh khi có thể.

• Kiểm soát huyết áp.

• Giảm Protein niệu khi có chỉ định.

• Điều chỉnh rối loạn nước, điện giải và toan – kiềm.

• Điều trị thiếu máu, rối loạn Canxi – Phospho và những biến chứng khác.

• Bảo đảm dinh dưỡng, tăng trưởng và phát triển.

• Theo dõi định kỳ Creatinine, eGFR, nước tiểu và huyết áp.

Không phải trẻ mắc bệnh thận mạn đều sẽ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.

Nhiều trẻ có thể duy trì chức năng thận ổn định trong thời gian dài nếu được điều trị và theo dõi phù hợp.

7. Trẻ bị bệnh thận mạn có cần chạy thận hoặc ghép thận không?

Không phải tất cả trẻ mắc bệnh thận mạn đều cần chạy thận.

Ở những giai đoạn đầu, điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát nguyên nhân, bảo tồn chức năng thận và hạn chế biến chứng.

Khi chức năng thận suy giảm rất nặng, bác sĩ có thể xem xét các phương pháp điều trị thay thế thận:

• Lọc màng bụng.

• Chạy thận nhân tạo.

• Ghép thận.

Quyết định bắt đầu lọc máu không chỉ dựa vào một giá trị eGFR mà còn phụ thuộc vào triệu chứng, tình trạng dinh dưỡng, tăng trưởng và các biến chứng không kiểm soát được bằng điều trị nội khoa.

Ghép thận là phương pháp điều trị thay thế thận được ưu tiên cho nhiều trẻ suy thận giai đoạn cuối đủ điều kiện, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và khả năng phát triển.

8. Cha mẹ cần lưu ý gì khi chăm sóc trẻ mắc bệnh thận mạn?

Cha mẹ cần:

• Cho trẻ tái khám đúng lịch chuyên khoa thận Nhi.

• Theo dõi huyết áp, cân nặng và chiều cao.

• Sử dụng thuốc đúng chỉ định.

• Bảo đảm năng lượng và dinh dưỡng phù hợp.

• Không tự ý dùng thuốc có nguy cơ gây độc thận.

• Không tự ý hạn chế nước, đạm, Kali hoặc Phospho nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Đặc biệt, không nên tự ý cho trẻ ăn quá ít đạm vì có thể gây suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Chế độ ăn cần được cá thể hóa theo tuổi, giai đoạn bệnh, tình trạng dinh dưỡng và kết quả xét nghiệm.

Lời khuyên của bác sĩ: Bệnh thận mạn ở trẻ em có nguy hiểm không?

Cha mẹ hãy nhớ:

BỆNH THẬN MẠN: Là bất thường cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài ít nhất 3 tháng.

GIAI ĐOẠN SỚM: Trẻ có thể chưa có triệu chứng và Creatinine vẫn bình thường.

CHẬM TĂNG TRƯỞNG: Là vấn đề quan trọng cần theo dõi ở trẻ mắc bệnh thận mạn.

ĐIỀU TRỊ SỚM: Có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh và hạn chế biến chứng.

KHÔNG PHẢI TRẺ BỊ BỆNH THẬN MẠN ĐỀU CẦN CHẠY THẬN.

DINH DƯỠNG PHÙ HỢP VÀ THEO DÕI CHIỀU CAO LÀ MỘT PHẦN QUAN TRỌNG CỦA ĐIỀU TRỊ.

Bệnh thận mạn ở trẻ em cần được theo dõi lâu dài. Khi phát hiện sớm, điều trị đúng nguyên nhân và chăm sóc dinh dưỡng phù hợp, nhiều trẻ vẫn có thể học tập, sinh hoạt và phát triển tốt.

BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa