Chỉ số Natri (Na) trong máu trẻ em tăng hoặc giảm có nguy hiểm không?

1. Chỉ số Natri máu ở trẻ em bao nhiêu là bình thường?

Natri máu thường được đo bằng đơn vị mmol/L.

Các khoảng trên thường áp dụng cho trẻ em ngoài giai đoạn sơ sinh; một số phòng xét nghiệm có giới hạn tham khảo khác nhau.

Mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc vào con số Natri mà còn phụ thuộc vào tốc độ thay đổi và triệu chứng của trẻ.

2. Vì sao Natri máu ở trẻ em giảm?

Hạ Natri máu xảy ra khi nồng độ Natri trong máu dưới 135 mmol/L.

Một số nguyên nhân thường gặp:

• Tiêu chảy, nôn ói: Trẻ mất muối và nước, đặc biệt khi được bù bằng nước không phù hợp.

• Uống quá nhiều nước: Có thể làm pha loãng Natri trong máu.

• Truyền dịch không phù hợp: Có thể gây hạ Natri, nhất là ở trẻ đang mắc bệnh cấp tính.

• Viêm phổi, viêm màng não và một số bệnh nặng: Có thể làm tăng tiết hormone chống bài niệu (ADH), khiến cơ thể giữ nước.

• Bệnh thận hoặc rối loạn nội tiết: Có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa nước và Natri.

Hạ Natri nhẹ có thể không gây triệu chứng rõ ràng.

Khi Natri giảm nhiều hoặc giảm nhanh, trẻ có thể xuất hiện:

• Buồn nôn, nôn ói.

• Đau đầu.

• Mệt mỏi, kích thích.

• Lơ mơ, thay đổi tri giác.

• Co giật.

Hạ Natri máu có co giật hoặc rối loạn tri giác là tình trạng cấp cứu.

3. Vì sao Natri máu ở trẻ em tăng?

Tăng Natri máu xảy ra khi Natri trên 145 mmol/L.

Nguyên nhân thường liên quan đến tình trạng cơ thể mất nước nhiều hơn mất muối.

Có thể gặp trong:

• Tiêu chảy, sốt cao: Làm tăng mất nước.

• Trẻ bú hoặc uống không đủ nước: Đặc biệt ở trẻ nhỏ.

• Đái tháo nhạt: Cơ thể mất nhiều nước qua nước tiểu.

• Pha sữa công thức quá đặc: Có thể làm tăng lượng chất hòa tan và góp phần gây tăng Natri.

• Một số rối loạn thận hoặc tình trạng nhận quá nhiều Natri.

Trẻ tăng Natri máu có thể biểu hiện:

• Khát nhiều.

• Kích thích, quấy khóc.

• Mệt mỏi.

• Yếu cơ.

• Lơ mơ hoặc co giật khi nặng.

Tăng Natri máu nặng có thể gây tổn thương thần kinh và cần được điều trị tại cơ sở y tế.

4. Trẻ bị tiêu chảy có thể bị hạ Natri hay tăng Natri không?

Có thể gặp cả hai tình trạng.

Khi tiêu chảy, trẻ mất nước và điện giải qua phân.

Tùy mức độ mất nước, lượng muối mất đi và cách bù dịch, trẻ có thể:

• Natri máu bình thường.

• Hạ Natri máu.

• Tăng Natri máu.

Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng tiêu chảy để xác định Natri tăng hay giảm.

Dung dịch Oresol (ORS) pha đúng hướng dẫn là lựa chọn quan trọng để bù nước và điện giải cho phần lớn trẻ tiêu chảy có thể uống được.

Không nên thay Oresol bằng nước lọc đơn thuần khi trẻ đang mất nhiều nước và điện giải.

Trẻ bú mẹ cần tiếp tục bú mẹ. Với trẻ dùng sữa công thức, phải pha đúng tỷ lệ hướng dẫn.

5. Natri máu bất thường có cần điều trị ngay không?

Việc điều trị phụ thuộc vào:

• Mức Natri hiện tại.

• Natri thay đổi nhanh hay chậm.

• Trẻ có triệu chứng thần kinh hay không.

• Tình trạng mất nước hoặc dư nước.

• Nguyên nhân gây rối loạn Natri.

Không phải mọi trường hợp Natri giảm nhẹ đều cần truyền dịch hoặc nhập viện. Tuy nhiên, Natri bất thường rõ hoặc kèm triệu chứng cần được bác sĩ đánh giá kịp thời.

Đặc biệt, không được tự ý điều chỉnh Natri bằng cách cho trẻ uống nhiều nước, uống nước muối đậm đặc hoặc truyền dịch tại nhà.

Điều chỉnh Natri không phù hợp, nhất là quá nhanh trong một số tình huống, có thể gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng.

6. Khi nào trẻ bị rối loạn Natri cần đi cấp cứu?

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có:

• Co giật.

• Lơ mơ, khó đánh thức.

• Đau đầu dữ dội hoặc nôn ói liên tục kèm bất thường tri giác.

• Mất nước nặng.

• Yếu nhiều hoặc có biểu hiện bệnh nặng.

Ngoài ra, nếu xét nghiệm cho thấy Natri dưới 125 mmol/L hoặc từ 150 mmol/L trở lên, trẻ cần được đánh giá y tế khẩn trương, ngay cả khi triệu chứng chưa rõ.

Lời khuyên của bác sĩ: Natri máu ở trẻ em tăng hoặc giảm có nguy hiểm không?

Cha mẹ hãy nhớ:

NATRI BÌNH THƯỜNG: Thường khoảng 135–145 mmol/L.

HẠ NATRI MÁU: Có thể gặp khi tiêu chảy, uống quá nhiều nước hoặc trong một số bệnh lý cấp tính.

TĂNG NATRI MÁU: Thường liên quan đến mất nước, nhưng cũng có thể do các nguyên nhân khác.

NATRI THAY ĐỔI NHANH: Có thể nguy hiểm dù mức bất thường chưa quá lớn.

CO GIẬT, LƠ MƠ KÈM RỐI LOẠN NATRI: Cần cấp cứu ngay.

KHÔNG TỰ Ý ĐIỀU CHỈNH NATRI TẠI NHÀ.

Rối loạn Natri máu ở trẻ em cần được đánh giá theo nguyên nhân, mức độ bất thường và tình trạng lâm sàng. Điều trị đúng nguyên nhân và điều chỉnh điện giải an toàn giúp hạn chế những biến chứng nguy hiểm.

BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa